De bron

Als ik aan mijn opa denk, verschijnt er vanzelf een glimlach op mijn gezicht. Hij was tot het laatst helemaal zichzelf. In de laatste weken van zijn leven woonde hij in het huisje achter in de tuin van mijn ouders in Wilp. Een heerlijke plek, met uitzicht over de tuin en de weilanden. Het was fijn om hem zo dichtbij te hebben.

Ik zie hem nog zitten in de stoel bij mijn ouders, met zijn achterkleinkinderen om zich heen. Hij liet hun zien dat zijn wandelstok kon blijven staan zonder dat hij hem vasthield. Tot grote hilariteit van de kinderen. Op een avond nam ik vrolijk zwaaiend afscheid en ging naar huis. Die nacht werd ik gebeld: opa was overleden, een paar weken voor zijn 88e verjaardag.

Die laatste weken waren dierbaar. Op zijn eigen manier nam hij afscheid van het leven. Hij belde zijn vrienden en zei tegen mijn vader dat het hem genoegen deed om op zijn kosten te bellen. Later voegde hij eraan toe dat hij het wel terug zou betalen. Ook had hij zijn abonnementen al opgezegd, omdat hij niet wilde dat mijn ouders daar na zijn overlijden extra werk aan zouden hebben. Ik denk dat hij heel goed wist wat er ging gebeuren.

Opa en oma

Het huis van opa en oma aan de Joppelaan 68 in Gorssel was mijn tweede thuis. Naar mijn idee was opa altijd thuis. De tijd waarin hij nog voor de klas stond kan ik mij niet herinneren, maar les van hem heb ik wel degelijk gehad.

Dat gebeurde in het kamertje aan tafel. Het gordijn waarmee het vertrek kon worden afgesloten ging dicht; zelfs oma mocht ons niet storen. Ik had moeite met lezen, taal en rekenen. Opa was onvermoeibaar en geduldig. Nooit werd hij boos. Hij zei steeds: ‘Frapper, frapper toujours’ — herhalen, herhalen en nog eens herhalen.

Voor de tafels van vermenigvuldiging maakte hij kleine kaartjes van stevig papier. Op de ene kant stond de som, op de andere kant de uitkomst. De kaartjes lagen verspreid over de tafel en ik moest ze allemaal leren. Vooral 8 × 8 vond ik verschrikkelijk. Toch heb ik tot op de dag van vandaag profijt van zijn lessen. Toen ik jaren later voor toelating tot het hbo een assessment met cijferreeksen moest maken, dacht ik opnieuw aan opa.

Pas later begreep ik hoeveel hij ook voor anderen had betekend. Als ik ergens mijn achternaam noemde, werd regelmatig gevraagd: ‘Bin ie d’r enne van Peusken?’ Wanneer ik vertelde dat meneer Peusken mijn opa was, kwamen de verhalen. Oud-leerlingen zeiden soms dat hun leven heel anders was gelopen als zij hem niet als docent hadden gehad. Vroeger maakte dat mij wat ongemakkelijk. Nu besef ik vooral wat een eer het was om dat over mijn opa te horen.

Het album

Opa hield niet van conflicten. Hij vond het belangrijk dat familiebanden sterk en hecht bleven en deed daar op zijn bescheiden manier veel voor. Ik denk dat dit ook een reden was om een album over zijn familie te maken.

Het album gaat over zijn vader en, parallel daaraan, over zijn grootvader. Het bevat officiële foto’s van Holtkamp en Mercurius, maar ook gewone familiekiekjes: mensen op het strand, tijdens een fietstocht of bij elkaar thuis. Alles werd zorgvuldig beschreven en gedocumenteerd. Achter in het album zit een envelop met nog meer foto’s, het verhoor van Gerrit Wessel senior en een kopie van de koninklijke onderscheiding van Egbert.

Niet één afbeelding of document maakt het album bijzonder. Het is juist het geheel. De foto’s, de handgeschreven toelichtingen, de officiële stukken en de alledaagse momenten brengen de mensen uit het verleden dichterbij. Opa heeft niet alleen gegevens bewaard. Hij heeft familieleden met elkaar verbonden en hun verhalen naar het heden gebracht.

Het is een eer dat ik dit album nu in mijn bezit heb.

Opnieuw gaan zoeken

De directe aanleiding om opnieuw in mijn eigen familiegeschiedenis te duiken, kwam eigenlijk uit onverwachte hoek. Op mijn verjaardag gingen mijn man Paul en ik naar Schoonhoven om onderzoek te doen naar zijn familie. Al puzzelend en zoekend ontdekten we dat hij rechtstreeks afstamt van de oprichter van de Hooijkaas Zilverfabriek.

Thuis bladerden we verder in een boek over de familie Hooijkaas. Daardoor moest ik weer denken aan mijn eigen familie en aan het onderzoek dat ik jaren eerder al eens had gedaan. De stamboom had ik ongeveer tien jaar geleden gemaakt, maar er lagen nog zoveel verhalen en onbeantwoorde vragen achter.

De eerste aan wie ik vragen ging stellen was mijn vader. Langzaam ontstond het idee om niet alleen namen en jaartallen te verzamelen, maar ook de verhalen vast te leggen. Het domein peusken.nl hadden we al jaren. Tot dan toe werd het voornamelijk gebruikt voor e-mail en had het nooit echt een bestemming gekregen. Nu was die bestemming er ineens wel.

De manier waarop ik onderzoek kan doen verschilt enorm van de manier waarop opa dat moet hebben gedaan. Ik kan vanuit mijn luie stoel allerlei archieven raadplegen, documenten vinden en verbanden leggen. Voor hem moest veel uit papieren bronnen en overlevering komen. Ik had hem graag laten zien hoe het struinen door archieven tegenwoordig gaat. Ik denk dat hij het prachtig had gevonden.

Wat familie betekent

Tijdens het onderzoek werd een rode lijn zichtbaar. Soms zelfs letterlijk, door de rode harten die in de familiegeschiedenis terugkeren. Maar vooral door de sociale betrokkenheid: het willen helpen van anderen en het gevoel van verbondenheid lijken diep in de familie geworteld.

Daarbij is het bijzondere dat mijn vader is geadopteerd. Biologisch hebben wij geen band met de familie Peusken. Toch voel ik mij een echte Peusken. Familie wordt voor mij niet alleen bepaald door bloed, maar ook door wie je opvoedt, welke verhalen je meekrijgt, bij wie je hoort en wat je aan elkaar doorgeeft.

Vroeger zeiden mensen regelmatig dat ik op mijn oma leek. Oma moest daar dan altijd een beetje om lachen. Misschien wist zij al lang wat ik zelf pas later ben gaan begrijpen: dat gelijkenis niet alleen in een gezicht of in genen hoeft te zitten.

Deze website maak ik niet in de eerste plaats voor een onbekende lezer. Het is ons verhaal en ons naslagwerk. Een plaats waar foto’s, documenten, namen en herinneringen bij elkaar kunnen komen. Voor onze kinderen, voor andere familieleden en voor iedereen die belangstelling heeft. Ik hoop dat zij later minder onbeantwoorde vragen zullen hebben dan wij nu.

De bron

Mijn opa is de bron van deze website. Hij was de verbinder met het verleden: degene die verzamelde, uitzocht en vastlegde. Met zijn album bracht hij de verhalen van eerdere generaties naar mij toe. Met peusken.nl probeer ik ze verder te brengen, van het heden naar de toekomst.

Hij legde alles op zijn eigen manier vast, met zijn kleine potloodjes. Hij kocht gele HB-potloden, zaagde ze in de bankschroef in stukken van ongeveer vijf centimeter en sleep ze met zijn zakmes. Een puntenslijper gebruikte hij niet.

Zo’n potloodje draag ik nu bij me. Ik tekende zelf een tattoo van een kort potlood met een door een zakmes geslepen punt, aan de binnenkant van mijn rechterpols.

Bijna 26 jaar na zijn overlijden is opa nog altijd dichtbij. Wat hij begon in een album, leeft verder op deze website.